Termin crowdfunding jest neologizmem powstałym po połączeniu słów crowd (tłum) oraz funding (finansowanie), co w skrócie można zdefiniować jako gromadzenie środków finansowych przez (internetowy) tłum. Termin ten prawdopodobnie jako pierwszy zaproponował w 2006 roku Michael Sullivan na forum bloga fundavlog, pisząc m.in.: „gromadzenie środków finansowych z tłumu jest bazą, od której wszystko inne zależy i jest tworzone”1.

▪ Ujęcie definicyjne

Świadczenie usług finansowania społecznościowego wiąże się na ogół z udziałem trzech rodzajów podmiotów2: właściciela projektu, który przedstawia projekt do sfinansowania (społeczny, kulturalny, biznesowy), inwestorów finansujących przedstawiony projekt (tzw. internetowy tłum) oraz organizacji pośredniczącej w formie dostawcy usług finansowania społecznościowego, który łączy właścicieli projektów i inwestorów za pomocą platformy internetowej (np. polakpotrafi.pl, beesfund.pl, wspieram.to).

▪ Pierwsze kampanie crowdfundingowe

Jedną z pierwszych ogólnonarodowych zbiórek społecznościowych była zbiórka na budowę cokołu dla Statuy Wolności zorganizowana przez Josepha Pulitzera w XIX wieku. W zamian za drobne wpłaty fundatorzy mogli otrzymać miniaturki posągu. Ponad 120 tys. Amerykanów postanowiło wesprzeć projekt, zbierając 102 tys. dolarów. Dzięki temu już dwa lata później nastąpiło odsłonięcie najsłynniejszego symbolu crowdfundingu3. Jednak swój pełen potencjał crowdfunding osiągnął dopiero z nadejściem ery Internetu4. Pierwszą akcją crowdfundingową (wdrażaną, a niezdefiniowaną jeszcze pod względem terminologicznym) była społeczna kampania „Wspomóż Marillion, wpłać 5$ na nasze konto”. Amerykańscy fani grupy rockowej Marillion postanowili sfinansować w 1997 roku trasę koncertową tej grupy, która nie miała na to środków. W krótkim czasie zebrano 60 tys. dolarów. Później grupa finansowała w ten sposób wydawanie swoich płyt5.

Crowdfunding_kampania

▪ Rodzaje crowdfundingu

Obecnie finansowanie za pomocą społeczności internautów może przybierać różne formy: model oparty na nagrodach, model oparty na przedsprzedaży, model inwestycyjny, model pożyczkowy oraz model donacyjny. Mogą występować również modele mieszane polegające na łączeniu wymienionych modeli.

▶ 1. Model oparty na nagrodach, inaczej model bonusowy:

Jest to model, w którym finansujący otrzymują pewien rodzaj gratyfikacji, będący świadczeniem wzajemnym za wpłatę określonej kwoty pieniężnej. Wpłacający środki otrzymuje od organizatora danej zbiórki nagrodę, np. przygotowywaną książkę, płytę z autografem, kolekcjonerskie wydanie gry komputerowej. Ten model wykorzystywany jest m.in. na takich platformach, jak: polakpotrafi.pl, wspieram.to, odpalprojekt.pl, patronite.pl czy kickstarter.com6.

▶ 2. Model oparty na przedsprzedaży

W tym modelu finansujący dostarczają środki na stworzenie danego produktu, który po jakimś czasie (może to być nawet wiele miesięcy) jest im dostarczany przez beneficjenta. Inwestorzy bardzo często są zaangażowani w proces tworzenia i promowania produktu marki, zanim zostanie on wprowadzony na rynek (np. patronite.pl, polakpotrafi.pl).

▶ 3. Model inwestycyjny

Jest to model, w którym inwestor w zamian za wpłatę środków finansowych otrzymuje pakiet udziałów w spółce oraz związane z nim prawa korporacyjne (np. prawo głosu i prawo do dywidendy)7. Najpopularniejsze platformy oferujące crowdfunding inwestycyjny w Polsce to: beesfund.pl, findfunds.pl, fundedbyme.com, crowdway.pl, crowdconnect.pl.

▶ 4. Model pożyczkowy (dłużny)

W modelu pożyczkowym podmioty korzystające z określonego finansowania zobowiązują się do zwrotu wpłaconej przez inwestorów kwoty wraz z ustalonymi odsetkami (np. crowdy.pl, lendingclub.com)8.

▶ 5. Model donacyjny (charytatywny)

Model ten, zakłada dokonywanie wpłat przez finansujących na określony cel, przy czym nie jest to związane z jakimkolwiek świadczeniem wzajemnym projektodawcy. Najczęściej jest on związany z organizacjami non-profit oraz zbiórkami charytatywnymi (np. polakpomaga.pl, siepomaga.pl, zrzutka.pl)9.

▪ Znaczenie crowdfunding

Crowdfunding to obecnie nie tylko jeden z najpopularniejszych sposobów realizacji różnego rodzaju projektów przez pasjonatów, ale również alternatywne źródło finansowania dla przedsiębiorstw typu startup (poszukujących modelu biznesowego) oraz małych i średnich przedsiębiorstw. Mobilizacja i partycypacja ze strony społeczeństwa nabiera coraz większego znaczenia w tym obszarze. Wokół danej inicjatywy chętnie gromadzą się członkowie społeczności wirtualnych, znajomi, rodzina i wszelkie osoby, które mikropłatnościami chcą wesprzeć twórców. Wiele drobnych wpłat składa się na dużą pulę środków, które pozwalają rozwijać biznes lub organizować interesujące wydarzenia. W ostatnim czasie szczególnego znaczenia nabiera crowdfunding inwestycyjny. Jak czytamy w raporcie przygotowanym przez Urząd Komisji Nadzoru Finansowego w 2020 r. przy udziale platform crowdfundingowych zostało zrealizowanych 50 ofert publicznych akcji o łącznej wartości 76,8 mln zł, co oznacza wzrost o 125 proc. w stosunku do poprzedniego roku. Według raportu liderem tego segmentu rynku ofert publicznych jest CrowdConnect.pl. Crowdfunding inwestycyjny został określony przez Komisję Nadzoru Finansowego jako niezależny sektor polskiego rynku kapitałowego10. W 2020 roku blisko 40 proc. emisji osiągnęło 100 proc. zakładanego celu (niektóre z nich kończyły się sukcesem w kilkanaście minut)11. Z punktu widzenia właściciela projektu, crowdfunding jest przede wszystkim szansą na zebranie środków finansowych na inwestycje/projekt wśród internetowej społeczności. Uzyskuje on możliwość otrzymania kapitału na korzystnych warunkach w stosunkowo krótkim czasie. Obecne przepisy pozwalają pozyskać firmom do 1 mln euro kapitału w ciągu 12 miesięcy, natomiast w listopadzie 2021 roku wchodzą w życie nowe przepisy na bazie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego, które zwiększają ten limit docelowo do 5 mln euro12.

Crowdfunding wypełnia niszę rynku finansowego. Wcześniej inwestowanie w przedsiębiorstwa typu startup było głównie domeną inwestorów instytucjonalnych lub aniołów biznesu, którzy mieli zarówno czas jak i odpowiednią pulę środków do dyspozycji. Wiele startupów zmagało się wówczas z trudnościami w pozyskaniu początkowych rund finansowania, które umożliwiłyby im dojście do etapu wzrostu. Dzięki platformom crowdfundingu udziałowego coraz więcej startupów może w prosty sposób realizować wiele inicjatyw w stosunkowo krótkim czasie. Crowdfunding to nowe perspektywy promocji i produkcji. Zgromadzona społeczność stanowi cenne aktywo relacyjne i promocyjne. Za pieniędzmi może podążać całe zaplecze know-how i sieć kontaktów, dzięki którym właściciel projektu uzyskuje dostęp do rozproszonych sprzedawców i marketerów. Inwestorzy wchodzą również w interakcje między sobą, już nie tylko za pomocą platform, ale również przez blogi, fora dyskusyjne, nieoficjalne portale. Angażują się w proces tworzenia i promowania produktu marki (stają się ambasadorami marki), zanim zostanie on wprowadzony na rynek. Stanowi to cenną formę badania rynku. Crowdfunding wykorzystywany jest również do weryfikacji projektów ubiegających się o wsparcie z funduszy unijnych.

Rozwój crowdfundingu następuje stopniowo, wciąż wymaga większej transparencji i narzędzi wsparcia dla inwestorów pozwalających z większą trafnością wybierać dobre spółki. Jednak pomimo naturalnego ryzyka niepowodzenia w zbiórce funduszy czy kradzieży pomysłu, który nie zostanie prawnie zastrzeżony, coraz więcej ludzi korzysta z tej formy finansowania. Z roku na rok widoczny jest wzrost świadomości społecznej istnienia crowdfundingu na świecie. Również pandemia COVID-19 przyczyniła się do znaczącego ożywienia na rynku finansowania społecznościowego. Podczas zamknięcia gospodarki społeczeństwo masowo organizowało i chętnie finansowało zbiórki w sieci na każdy cel, począwszy od charytatywnych, poprzez biznesowe, naukowe, na realizacji hobby skończywszy. Finansowaniem społecznościowym interesują się już nie tylko start-upy, ale również dojrzałe biznesy, co może świadczyć o potencjale jego dalszego rozwoju.

anioł biznesu

▪ Bibliografia

Justyna Ziobrowska
(Uniwersytet Wrocławski)

1 D.T. Dziuba, Ekonomika crowdfundingu., Warszawa, Difin, 2015, s. 8.

2 Możliwa jest sytuacja, w której crowdfunding ogranicza się dwustronnej relacji finansujący – beneficjent.

3 Dziś byłby to przykład crowdfundingu opartego na nagrodach.

4 S. Dresner, Crowdfunding. A Guide to Raising Capital on the Internet, New Jersey, John Wiley&Son, 2014, s. 4.

5 K. Kozioł-Nadolna, Crowdfunding jako źródło finansowania innowacyjnych projektów, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego nr 854, Finanse, Rynki Finansowe, Ubezpieczenia”, nr 73, Szczecin, 2015, s. 4.

6 A. Brunello, Crowdfunding. Podręcznik., Warszawa: CeDeWu, 2015/2016, s. 144.

7 Ibidem.

8 A. Osiński, K. Szwarc-Skudlarska, Crowdfunding -innowacyjny sposób na rozwój biznesu, https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/crowdfundings. 2, dostęp: 28.08.2021.

9 Crowdfunding…op.cit.

10 KNF spodziewa się wzrostu zainteresowania ofertami przy udziale platform crowdfundingowych, https://www.pb.pl/knf-spodziewa-sie-wzrostu-zainteresowania-ofertami-przy-udziale-platform-crowdfundingowych-1113412, dostęp: 29.08.2021 r.

11 Sz. Maj, Equity crowdfunding nabrał dynamiki, https://www.pb.pl/equity-crowdfunding-nabral-dynamiki-1105263, dostęp: 12.06.2021.