Pamiętacie początki Internetu – pojawienie się pierwszych stron internetowych, przeglądarek, emotikonek i aplikacji mobilnych? Chcecie dowiedzieć się, jakie były początki największej sieci komputerowej świata i komu zawdzięczamy znany nam dziś powszechnie Internet? Co sprawiło, że Internet stał się bardziej dostępny? W dzisiejszym odcinku przedstawimy Wam historię powstania i rozwoju Internetu na świecie w telegraficznym skrócie.

Historia Internetu na świecie ma blisko 50 lat, a w przypadku naszego kraju – blisko 30. Do powstania Internetu doprowadził z jednej strony postęp technologiczny, z drugiej – potrzeby współczesnego społeczeństwa, w którym informacja jest jednym z najcenniejszych dóbr. Znaczenie Internetu porównuje się z wynalazkiem druku, który pozwolił rozpowszechnić książki, stworzyć gazety, czasopisma czy ulotki. Podobnie dzięki Internetowi uzyskaliśmy natychmiastowy dostęp do informacji oraz możliwość łatwej i szybkiej komunikacji. Od pomysłu i prototypowych rozwiązań dotarliśmy do momentu, w którym blisko 28 mln Polaków to użytkownicy sieci. Ich liczba cały czas rośnie. Zwiększa się nie tylko liczba polskich internautów, ale również liczba odwiedzanych przez nich stron internetowych. Przykładowo, w grudniu 2019 r. z Internetu korzystało 27,7 mln Polaków. Łącznie wykonali oni 56,8 mld odsłon, natomiast przeciętny internauta spędzał w sieci blisko 1 godz. 37 min. dziennie. Najbardziej aktywnym pod względem liczby internautów dniem miesiąca był poniedziałek, 16 grudnia (24,3 mln osób).1

Jak powstał Internet?

Jak powiedział były dyrektor Google, Eric Schmidt: „Internet to pierwsze dzieło człowieka, którego człowiek nie pojmuje. To największy dotychczas eksperyment przeprowadzony na anarchii.”2 Anarchia w klasycznym sensie oznacza brak władzy. Internet nie miał bowiem jednego źródła. Potrzeba było wysiłku tysięcy pracowników sektora rządowego i prywatnego, którzy nie działali według odgórnego planu. Odkrywali, konkurowali ze sobą i popełniali błędy. W efekcie stworzyli system łączący jedną trzecią ludzkości.3

Kiedy pojawił się pierwszy pomysł połączenia internetowego? Już we wczesnych latach 60-tych, a jego pomysłodawcą był naukowiec J.C.R. Licklider z firmy Bolt, Beranek i Newman (BBN). Była to firma prywatna pierwotnie specjalizująca się w inżynierii akustycznej.4 Gdy Licklider przeniósł się do amerykańskiej organizacji badawczej ARPA opisał koncepcję stworzenia sieci komputerów. Miała ona zostać utworzona między amerykańskimi uniwersytetami, przygotowującymi się na okoliczność wybuchu III wojny światowej.5 Na Uniwersytecie Kalifornijskim rozpoczęto eksperyment, który miał na celu stworzenie sieci komputerowej nieposiadającej punktu centralnego, który mógłby dowodzić pozostałymi podpiętymi komputerami. Chodziło o stworzenie takiej sieci, która będzie funkcjonować nawet w przypadku zepsucia lub odłączenia określonych części.6 Przyczyną stworzenia ARPANET-u – bo tak nazwano tę sieć – była nie tylko obawa przed wojną, ale również potrzeba szybkiego przesyłu dużych ilości danych, które były niezbędne do badań naukowych. Twórcy ARPANET-u stanęli przed problemem, w jaki sposób skutecznie przesyłać informacje, korzystając z dynamicznie zmieniającej się sieci połączeń.7 ARPA sfinansowała pierwszą czterowęzłową sieć z komutacją pakietów. Historyczna transmisja danych ma wielu ojców, ale trudno wyobrazić sobie jej realizację bez inżyniera Paula Barana, pochodzącego z Grodna. To naukowiec polskiego pochodzenia, który jest autorem koncepcji przesyłu danych, zwanej obecnie komutacją pakietów.8 Naukowiec przedstawił „zasadę gorącego kartofla”, która mówiła o tym, że odpowiednio zaprogramowane węzły sieci powinny traktować pakiet danych jak parzący dłonie kartofel, którego każdy chciałby się jak najszybciej pozbyć. Należało przekazać go do kolejnego węzła, a najlepiej do tego, który był wskazany jako docelowy adresat. Jeśli adres był niedostępny (sieć była przeciążona lub adres nie był na bezpośredniej linii kontaktu), wówczas dane były przesyłane dalej do kolejnego celu, aż do skutku. Zasada komutacji pakietów jest używana do tej pory i pozwala na automatyzację transmisji danych.9

Pierwsze połączenie sieci ARPANET nawiązano 29 października 1969 roku. Jego celem było zalogowanie się z Uniwersytetu w Los Angeles na komputer w Palo Alto. Charles Kline, student programowania Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles, miał wpisać słowo „login”. Niestety przy wpisywaniu „g” system się zawiesił. Zatem pierwszą wiadomością wysłaną w sieci było „lo”. Po godzinie udało się przesłać cały wyraz. Po miesiącu podłączono kolejny komputer, tym razem w Santa Barbara.10 Krótko po tym – w 1970 roku – powstała także pierwsza poczta elektroniczna i został wysłany pierwszy e-mail. Jego autorem był Raymond Tomlinson, który stworzył popularny znak „@”. Treści pierwszego maila niestety nikt już nie pamięta, prawdopodobnie był to ciąg przypadkowych liter.11

W 1973 r. ARPANET stał się siecią międzynarodową.12 W 1982 r. w sieci komputerowej pojawiły się uśmieszki (smileys), tekstowe znaczki wyrażające emocje, powszechnie używane w poczcie i grupach dyskusyjnych. W 1986 r. Narodowa Fundacja Nauki USA utworzyła sieć NSFNET która połączyła ze sobą kilka mniejszych sieci, w tym ARPANET. Rok później do tej sieci podłączonych zostało ponad 10000 komputerów. Internet przestał być przedsięwzięciem rządowym, a stał się elementem międzynarodowej współpracy, która obejmowała akademickie oraz rządowe instytucje i organizacje badawcze, a także prywatne organizacje przemysłowe w obszarze edukacyjno-badawczym.13 Początkująca sieć była zamknięta dla zdecydowanej większości ludzi. Żadna z usług, aplikacji czy firm kluczowych dla dzisiejszego Internetu nie mogłaby istnieć w takich warunkach. Facebook czy Instagram nie mógłby być założony ponieważ nie byłby on działalnością „przede wszystkim badawczą lub edukacyjną w nauce lub inżynierii”.14 W 1990 r. cywilna część sieci ARPANET przestała być nadzorowana przez agencje rządowe i została oficjalnie wycofana z użytku. Przez całość swojego istnienia zarówno ARPANET, jak i NSFNET służyły wyłącznie agencjom rządowym, uniwersytetom i firmom prowadzącym interesy z tymi organizacjami. Używanie tych sieci w celach komercyjnych było nielegalne. Sieć ARPANET miała swoje korzenie w Ministerstwie Obrony, przez co dostęp do niej posiadała garstka organizacji.15

Restrykcyjny klimat Internetu zaczął ewoluować w połowie lat 80. Firmy Compuserve, Prodigy oraz AOL skorzystały z domowych komputerów, aby zaoferować usługi internetowe poprzez przewody POTS. Klienci korzystający z komputera, dzięki modemowi otrzymywali dostęp do poczty elektronicznej, codziennych wiadomości i innych usług. Wiązało się to jednak z zajęciem linii telefonicznej nawet na kilka godzin. We wczesnych latach 90. zaczęto eksperymentować z połączeniami pomiędzy różnymi sieciami a systemami mającymi bazę w NSFNET.16

Ważnym wydarzeniem było powstanie Usenetu, czyli systemu grup dyskusyjnych. Obecnie jest raczej systemem nieużywanym, ale na pewno był pierwowzorem współczesnych sieci społecznościowych. W 1991 r. Tim Berners-Lee przedstawił innowacyjny projekt bazy danych i system informacyjny oparty na dokumentach tekstowych z aktywnymi odnośnikami (hiperłączami). Mowa o stronach WWW, które stały się obok poczty elektronicznej i Usenetu najważniejszą usługą w sieci. Berners-Lee podarował te technologie społeczności internetowej, a za swoją pracę otrzymał w 2004 r. tytuł szlachecki.

Rok 1992 to czas znoszenia części restrykcji ograniczających komercyjne zastosowanie Internetu. Przewidywała to m.in. Ustawa o nauce i zaawansowanych technologiach (Scientific and Advanced Technology Act). W 1993 r. powstała wyszukiwarka internetowa dla stron WWW: W3Catalog. Kolejną, bardziej profesjonalną wyszukiwarką była Lycos (najpopularniejsza obecnie wyszukiwarka, czyli Google, miała swoją premierę w 1998 r.)17

W połowie dekady lat 90-tych podjęto już wszystkie kroki w kierunku nowoczesnego Internetu. W 1995 r. Internet, 26 lat po swoich skromnych początkach jako ARPANET, został ostatecznie uwolniony od rządowej kontroli. NSFNET zakończył działalność i usunięto wszystkie bariery przeciwko komercyjnemu wykorzystaniu Internetu.18

Komu zawdzięczamy Internet jaki znamy dziś – rządowi czy firmom prywatnym? Niewątpliwie to dzięki przedsiębiorcom Internet osiągnął tak powszechny zasięg, nawet jeśli sam wynalazek był dziełem rządowych pracowników. Możemy odwołać się tu do filmu „Wynalazek a innowacja” i stwierdzenia: „Warto docenić obydwu: wynalazcę i jego wynalazki – oraz przedsiębiorcę i jego innowacje”. Kiedy Obama w słynnym przemówieniu „You didn’t build that” („Sam tego nie stworzyłeś”) stwierdził, że rząd stworzył Internet, aby prywatne firmy mogły czerpać z niego zyski, miał rację tylko w połowie. Oczywiście rząd sfinansował bezpośrednio pierwotne badania nad technologiami wielordzeniowej sieci i zatrudniał kluczowych ludzi jak Licklider, Taylor, Cerf i Kahn, ale po wcieleniu idei w życie, odmawiał dostępu do niej aż przez ćwierć wieku. Dostęp do sieci miała tylko garstka osób. Wielki komercyjny potencjał Internetu był blokowany. Przez pierwsze 20 lat Internet i jego prekursorzy opierali się na aplikacjach tekstowych. Najpopularniejsze z aplikacji, jak e-mail, Gopher czy wiadomości Usenet miały tekstowy interfejs.

Do 1994 r. istniało prawie 3 tys. witryn, a dziś istnieje ich ponad 1.7 miliarda. Ogromna część tych witryn to wynik eksplozji ludzkiej kreatywności. Tego już rząd nie stworzył, to stworzyli innowatorzy, przedsiębiorcy i pasjonaci. Internet jaki znamy dziś w dużej mierze powstawał oddolnie. Jest wynikiem setek tysięcy działań, wielu prób i wielu błędów, pomysłów dobrych i pomysłów złych. Wiele z tych pomysłów służyło rozwojowi człowieka, ale część z nich okazywała się również niebezpieczna i szkodliwa. Można powiedzieć, że Internet stał się nowym „Dzikim Zachodem”. Warto zadać sobie pytanie: Jak go bardziej „cywilizować” i jak zwiększać bezpieczeństwo korzystania z niego, jednocześnie nie niszcząc jego istoty, czyli bycia otwartą platformą dla twórczej kreatywności, innowacji oraz relatywnie swobodnego dostępu do informacji?

W zachowaniu bezpieczeństwa i anonimowości w Internecie pomoże nam drugi sponsor tego odcinka – Surfshark VPN. Po co nam VPN?

Używa się go głównie celu ochrony swojej prywatności online oraz ochrony poufnych danych, na przykład przy korzystaniu z publicznych sieci Wi-Fi lub w celu ukrycia swojego IP. Jednak VPN to nie tylko zwiększenie bezpieczeństwa, lecz także sporo dodatkowych korzyści. VPN omija ograniczenia terytorialne w Internecie, co znaczy że mamy dostęp do stron, które bez VPNa nie byłyby dostępne w danym kraju. Dotyczy to na przykład niektórych serwisów streamingowych. Dzięki VPN można ominąć cenzurę, w przypadku gdy dane państwo wprowadzi ograniczenie dostępu do niektórych stron. Kolejną korzyścią jest unikanie dyskryminacji cenowej ze względu na lokalizację. Zdarza się, że ceny usług wahają się w zależności od kraju, z którego dokonujemy zakupu. Dotyczy to np. cen biletów lotniczych, wynajmu pokoju hotelowego lub wypożyczenia samochodu. Dzięki VPN możemy porównać te ceny i wybrać najkorzystniejszą.

Surfshark oferuje także dodatkowe usługi jak CleanWeb, czyli surfowanie po Internecie bez reklam, trackerów i złośliwego oprogramowania czy Whitelister, w którym możemy ręcznie włączyć omijanie VPNa przez wybrane przez nas aplikacje lub strony. I co ważne – z promocją, którą Surfshark przygotował dla widzów kanału Prosta Ekonomia – abonament na 24 miesiące dostępny jest w bardzo atrakcyjnej cenie z rabatem w wysokości 85% i dodatkowymi trzema miesiącami gratis! Aby skorzystać z promocji, wystarczy kliknąć w link podany w opisie filmu:
surfshark.deals/prostaekonomia

Nikt nie umiałby ani wymyślić, ani stworzyć współczesnego Internetu samodzielnie. Podobnie jak nikt nie wie jak stworzyć ołówek, co opisał Leonard Read w popularnym eseju „Ja, ołówek”. Jeśli zrobienie nawet prostego ołówka wymaga współdziałania setek osób, z których każda zna jedynie mały wycinek procesu, to cóż powiedzieć o powstaniu Internetu i doprowadzeniu go do obecnej formy? Proces kształtowania się Internetu trwa nadal i prawdopodobnie nigdy się nie zakończy. Kto dziś potrafi przewidzieć jaki będzie Internet jutra?

1 Raport: Polscy internauci w grudniu 2019, http://pbi.org.pl/raporty/polscy-internauci-w-grudniu-2019/, dostęp: 2.02.2020 r.

2 P. Wernicki, Pół wieku temu zainstalowano pierwsze węzły sieci ARPANET – przodka internetu, http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C79223%2Cpol-wieku-temu-zainstalowano-pierwsze-wezly-sieci-arpanet-przodka-internetu, dostęp: 10.02.2020 r.

3 S.Fritzinger, Jak to rząd rzekomo stworzył internet…, tłum. J.F. Wróbel, https://mises.pl/blog/2012/12/10/fritzinger-jak-to-rzad-rzekomo-stworzyl-internet/, dostęp: 10.02.2020 r.

4 Ibidem.

5 Historia internetu w punktach, https://www.orange.pl/poradnik/swiat-orange/historia-internetu-w-punktach/, dostęp: 29.01.2020 r.

6 Historia powstania Internetu – czy wiesz skąd wzięła się sieć?, https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-historia-powstania-internetu, dostęp: 28.01.2020 r.

7 Ł. Michalik, Paul Baran: Polak, który wymyślił Internet, https://gadzetomania.pl/57959,paul-baran, dostęp: 27.01.2020 r.

8 Wielkie „lo”…,op.cit.

9 Paul Baran: Polak, który wymyślił Internet…, op.cit.

10 T.M. Wrona, Wielkie „lo” i zasada gorącego ziemniaka. Jak Baran przewidział naszą rzeczywistość, https://tvn24.pl/magazyn-tvn24/wielkie-lo-i-zasada-goracego-ziemniaka-jak-baran-przewidzial-nasza-rzeczywistosc,241,4169, dostęp: 27.01.2020 r.

11Historia poczty e-mail (infografika), https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/historia-poczty-e-mail-infografika, dostęp: 27.01.2020 r.

12 Jak to się zaczęło, czyli historia internetu, https://www.orange.pl/poradnik/swiat-orange/jak-to-sie-zaczelo-czyli-historia-internetu/, dostęp: 27.01.2020 r.

13 T. Bartuś, Historia sieci, http://home.agh.edu.pl/~bartus/index.php?action=dydaktyka&subaction=internet&item=historia, dostęp: 26.01.2020 r.

14 Jak to rząd rzekomo stworzył internet, op.cit.

15 Ibidem.

16 Jak to rząd rzekomo stworzył internet, op.cit

17 Jak to się zaczęło, czyli historia internetu, op.cit.

18 Ibidem.