Warunki wymiany handlowej ile importu kupuje eksport?

Warunki wymiany handlowej pokazują, ile importu kraj może kupić za swój eksport.

To nie jest to samo co bilans handlowy. Bilans handlowy pyta, czy kraj eksportuje więcej, czy importuje więcej. Warunki wymiany handlowej pytają o coś innego: czy za to, co sprzedajemy światu, możemy kupić więcej czy mniej rzeczy z zagranicy?

Ten mechanizm najlepiej rozumieć jak rachunek przy kasie świata.

▪Rachunek przy kasie świata

Kraj sprzedaje za granicę określone dobra. Dostaje za nie pieniądze. Potem za te pieniądze kupuje import: energię, maszyny, elektronikę, surowce, leki, żywność, usługi albo technologie.

Jeżeli ceny eksportu rosną szybciej niż ceny importu, sytuacja kraju się poprawia. Za ten sam wysiłek eksportowy można kupić więcej importu.

Jeżeli ceny importu rosną szybciej niż ceny eksportu, sytuacja się pogarsza. Trzeba eksportować więcej, żeby kupić to samo.

Najprostsza intuicja: nie liczy się tylko to, ile kraj eksportuje. Liczy się też to, jakie ceny dostaje za eksport i jakie ceny płaci za import.

▪Czym są warunki wymiany handlowej?

Warunki wymiany handlowej, czyli terms of trade, to relacja cen eksportu do cen importu.

Najprostszy wzór wygląda tak:

warunki wymiany handlowej = indeks cen eksportu / indeks cen importu

W klasycznym ujęciu statystycznym wskaźnik terms of trade dotyczy przede wszystkim relacji cen towarów eksportowanych i importowanych. W szerszej analizie handlu można osobno badać także usługi, ale podstawowy wskaźnik opiera się na cenach eksportu i importu towarów.

Jeżeli wskaźnik rośnie, oznacza to poprawę warunków wymiany. Jeżeli spada, oznacza to pogorszenie warunków wymiany.

▪Mini-przykład: pszenica za maszyny

Załóżmy, że kraj eksportuje pszenicę i importuje maszyny.

Rok pierwszy: jedna tona pszenicy pozwala kupić jedną część maszyny.

Rok drugi: cena pszenicy na świecie rośnie, a cena maszyn zostaje podobna. Jedna tona pszenicy pozwala kupić 1,3 części maszyny. Warunki wymiany poprawiły się.

Teraz odwrotna sytuacja. Cena pszenicy zostaje podobna, ale maszyny mocno drożeją. Jedna tona pszenicy pozwala kupić tylko 0,7 części maszyny. Warunki wymiany pogorszyły się.

To uproszczony przykład, ale dobrze pokazuje mechanizm.

▪Dlaczego to ważne dla kraju?

Warunki wymiany handlowej wpływają na realną siłę nabywczą eksportu. Kraj może eksportować dużo, ale jeśli ceny jego eksportu są niskie względem cen importu, jego pozycja może być słabsza niż wynika z samego wolumenu eksportu.

Przykład: kraj eksportuje surowce, których ceny spadają, a importuje energię i technologie, których ceny rosną. Wtedy może mieć problem, mimo że fizycznie nadal eksportuje dużo.

To ma znaczenie dla dochodu narodowego, siły nabywczej gospodarki, bilansu płatniczego, kursu walutowego, cen krajowych, inwestycji i stabilności gospodarki.

▪Poprawa warunków wymiany

Poprawa warunków wymiany oznacza, że ceny eksportu rosną szybciej niż ceny importu albo ceny importu spadają względem cen eksportu.

Dla kraju może to być korzystne, bo za eksport można kupić więcej importu. Ale nawet poprawa nie zawsze jest jednoznacznie dobra. Jeżeli wynika z krótkiego wzrostu cen surowca, gospodarka może stać się zbyt zależna od jednego sektora.

▪Pogorszenie warunków wymiany

Pogorszenie warunków wymiany oznacza, że ceny importu rosną szybciej niż ceny eksportu. To może być bolesne szczególnie dla krajów, które muszą importować energię, paliwa, leki, maszyny, półprodukty albo technologie.

Jeżeli kraj nie może łatwo ograniczyć importu, wzrost cen importowanych dóbr uderza w firmy, konsumentów i budżet.

▪Terms of trade a bilans handlowy

Warunki wymiany handlowej nie są tym samym co bilans handlowy. Bilans handlowy porównuje wartość eksportu i importu. Warunki wymiany handlowej porównują ceny eksportu i importu.

Kraj może mieć dodatni bilans handlowy, ale pogarszające się warunki wymiany. Może też mieć deficyt handlowy, ale chwilowo poprawiające się warunki wymiany.

Eksport i import – protekcjonizm i cła

▪Terms of trade a kurs walutowy

Warunki wymiany handlowej są też czymś innym niż kurs walutowy. Kurs walutowy pokazuje cenę jednej waluty wyrażoną w drugiej. Warunki wymiany pokazują relację cen eksportu i importu.

Te dwa zjawiska mogą się łączyć, ale nie są identyczne.

▪Co ten wskaźnik pomija?

Warunki wymiany handlowej są przydatne, ale nie mówią wszystkiego. Nie pokazują, ile fizycznie eksportujemy i importujemy. Nie pokazują jakości produktów ani pełnej struktury gospodarki. Nie pokazują też, jak korzyści rozkładają się wewnątrz kraju.

Dlatego terms of trade trzeba czytać razem z innymi wskaźnikami.

▪Najczęstsze błędy

„Eksport rośnie, więc kraj zawsze zyskuje”

Nie zawsze. Jeżeli ceny importu rosną szybciej niż ceny eksportu, kraj może eksportować dużo, ale kupować za to relatywnie mniej importu.

„Nadwyżka handlowa oznacza dobre warunki wymiany”

Nie musi. Bilans handlowy i terms of trade mierzą różne rzeczy.

„Słaba waluta zawsze pomaga”

Nie zawsze. Słabsza waluta może wspierać eksport cenowo, ale może też podnosić koszt importu.

▪Podsumowanie

Warunki wymiany handlowej pokazują, jak zmienia się relacja między cenami eksportu i importu.

Najważniejszy wniosek: nie wystarczy wiedzieć, ile kraj sprzedaje i kupuje. Trzeba jeszcze wiedzieć, po jakich cenach sprzedaje i po jakich cenach kupuje.

▪Bibliografia

  1. Główny Urząd Statystyczny — definicja terms of trade jako relacji zmian cen towarów eksportowanych do zmian cen towarów importowanych
  2. OECD — Terms of trade, definicja jako relacja indeksu cen eksportu do indeksu cen importu oraz znaczenie dla siły nabywczej eksportu
  3. World Bank DataBank — Net barter terms of trade index, metodologia i interpretacja wartości powyżej oraz poniżej 100
  4. Główny Urząd Statystyczny — Handel zagraniczny. Ceny w handlu zagranicznym, przykład zastosowania wskaźnika terms of trade w statystyce

Oceń

📚 Książki o ekonomii